روزی فریاد بلند پوسترهای ایرانی هم به گوش خواهد رسید

● به بهانه «نمايشگاه پوستر مکتب لهستان» در تبريز

● روزی فرياد بلند پوسترهای ايرانی هم به گوش خواهد رسيد

همزمان با روز جهانی گرافيک، تبريز ميزبان آثاری بود که نام خود را در تاريخ هنر جهان ثبت کرده است. مکتب لهستان با تمام سنگينی خود در دنيای پوستر، به همت اعضای گروه گپ و استادان برجسته‌ای همچون لادن رضائی و ايرج ميرزاعليخانی ديوارهای گالری «سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تبريز» را آراست تا بار ديگر، طراحان گرافيك و هنرمندان تبريزی شاهد اتفاقی جهانی در شهر اولين‌ها باشند.

لادن رضائی، استاد دانشگاه‌های تهران، اصفهان و تبريز و عضو انجمن صنفی طراحان گرافيك ايران، در آيين گشايش نمايشگاه «پوسترهای مکتب لهستان» در تبريز گفت: آثاری که امروز به ديدن آنها خواهيم رفت، متعلق به مجموعه‌ايست که در سال ۱۳۹۲ به همت ايرج ميرزاعليخانی و من و به ياری دوست و هنرمند گرانقدر، پروفسور پيوتر کونتسه، استاد «آکادمی هنرهای زيبای کراکف» گردآوری و به ايران آورده و به نمايش درآمد.

وی در خصوص دليل و انگيزه به نمايش درآوردن اين پوسترها در ايران خاطرنشان کرد:  حقيقت آن است که هنگامی که يک دهه پيش از اين قرار شد برای حضور در «دوسالانه بين‌المللی پوستر ورشو» به لهستان سفر کنيم، برای خداحافظی نزد استاد فرشيد مثقالی رفتيم و از ايشان پرسيديم که چه چيزی را به عنوان سوغات برايشان بياوريم، ايشان بدون تأمل پاسخ دادند: «برايم فقط پوستر بياوريد!» . اين نخستين تلنگر بود. اما بعد که در دوسالانه حضور يافتيم و آثار درخشان هنرمندان لهستانی را نظاره کرديم، افسوس و افسوس خورديم که چرا جوانان و دانشجويان ايرانی نمی‌توانند آن آثار ممتاز را از نزديک ببينند و تجربه کنند.

رضائی ادامه داد: چنين شد که به محض بازگشت، قدم برداشتيم تا زمينه را  برای نمايش آثار بزرگان هنر پوستر لهستان فراهم کنيم.

اين استاد برجسته گرافيک ادامه داد: در اين راه پرفسور پيوتر کونتسه، که خود از بزرگان پوستر لهستان است، به ما دست ياری داد و تعداد ۶۰ پوستر كه از سوي صاحبان آثار بدين منظور اهدا شده بود، با همکاری سفارت محترم لهستان در تهران به ايران منتقل شد و در معرض ديد علاقمندان قرار گرفت.

وی همچنين با اشاره به تأثير مکتب پوستر لهستان در هنر جهان تصريح کرد: تأثير مکتب پوستر لهستان نه تنها بر طراحان ايانی و پيشکسوتان، بلکه برای طراحان بنام و هنرمندان معاصر در سراسر دنيا انکارناشدنی است. از کسانی مثل آلن لوکرنک، طراح بنام فرانسوی، که برای دو سال درس و کار در پاريس را رها کرد و به شاگردی هنريک توماشفسکی به ورشو رفت، تا ديگرانی که همه خود را شاگردان اين مکتب می‌خوانند.

رضائی ادامه داد: در يادداشت‌ها و گفته‌های بزرگانی مثل مرتضی مميز و ديگران مي‌خوانيم و مي‌‌شنويم که ويترين سفارت لهستان در تهران هميشه ميزبان آنها برای تماشای آخرين پوسترها و آثار هنرمندان لهستانی بوده  و «دوسالانه پوستر ورشو»، همواره ميعادگاه هنرمندان سراسر جهان به شمار بوده و ارتباط بين طراحان از همين نقطه سرچشمه می‌يابد.

وی در خصوص ويژگی پوسترهای لهستان گفت: لهستان کشوری بسيار «فرهنگی» است! و فرهنگ و هنر و ادبيات و… از آن می‌بارد! نمی‌شود حتی از يک کوچه باريک رد شويد و حداقل يک گالری، کتابخانه يا موزه نبينيد. اما اين کشور تاريخ دشوار و پرتلاطمی را از سر گذرانده. يكي از حوادث تلخ لهستان، طوفان جنگ جهانی اول بود که طی آن لهستان استقلال خود را از دست داد (هرچند در سال ۱۹۱۸ دوباره آن را بازيافت). همان زمان بود که طراحان لهستانی متقدم، کار طراحی پوستر را آغاز کردند. البته شيوه کار آنها واقع گرايانه، و سپس افزودن بعد هندسی به آثار بود.

اما اندکی بعد، جنگ جهانی دوم از راه رسيد. لهستان در بين سال‌های ۱۹۳۸ تا ۱۹۴۵ از دو سو مورد حمله قوای نازی و شوروی قرار گرفت و در اين اشغالگری خونين بيش از نيمي از جمعيت خود را از دست داد. پس از ۱۹۴۵ و پايان جنگ، کشور لهستان تحت نفوذ شوروی قرار گرفت. دستگاه تبليغاتی کمونيستی به امکان بالقوه پوستر برای تبليغات پی برده بود و تصميم گرفت تا از اين ابزار به نفع سياست‌های خود سود ببرد. در اوايل دهه‌ی ۵۰، لهستان تحت سلطه يک ديکتاتوری تمام‌عيار بود و هنرمندان پوستر، يا بايد به تبليغ به سبك «واقع‌گرايی سوسياليستی» می‌پرداختند و يا آنکه طراحی پوستر را رها می‌کردند. اين ديکتاتوری در سال‌های حکومت استالين به اوج خود رسيد. اما با مرگ استالين و پايان دهه ۵۰، اين شيوه به تدريج جايگاه خود را در هنر لهستان از دست داد. «آکادمی هنرهاي زيباي ورشو» تأسيس شد و رشته‌های جديد، از جمله «هنر پوستر» را بنا نهاد. تأثيرگذارترين استادان اين مکتب، هنريک توماشفسکی، رومان شيشلويچ و يوزف مروشچاک بودند که به بنيانگذاران مکتب پوستر لهستان مشهور شدند. شيوه کار آنان، استفاده از «تصويرسازی استعاری» بود که مخاطب خود را فعالانه درگير کشف پيام پوستر و برقراری ارتباط با آن می‌کرد.

رضائی ادامه داد: نسل جديدتر هنرمندان پوستر لهستان، در آثارشان از سبک‌های متنوعی مانند اکسپرسيونيسم، رئاليسم وسوررئاليسم هم بهره جستند. يکی از آنان يان لنيتسا است که اصطلاح «مکتب پوستر لهستان» را برای نخستين بار در مصاحبه با مجله گرافيس سوئيس مطرح کرد. هم‌نسلان او رومان شيشلويچ و ميچسلاو گورسکی بودند.

وی افزود: در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، پوسترهای فيلم در لهستان ظهور کرد و به تبليغ شيوه‌ای از زندگی پرداخت که کمونيست‌ها انکار می‌کردند. در کنار آن، سازمان «فيلم پولسکی Film Polski» هم قرار گرفته بود و به عنوان «صادرات هنری» تبليغ برای آن را در قالب پوستر بر خود واجب می دانست. در حقيقت، هدف پوسترهای فيلم، نه افزايش فروش، بلکه روشنگری بود.

عضو انجمن صنفی طراحان گرافيك ايران ادامه داد: به کمک اين حمايت، طراحان پوستر لهستان توانستند به پرورش سبک شخصی خود بپردازند و جرأت و خلاقيت بيابند. در اين پوسترها هم استعاره‌ها و نمادها يکه‌تازی می‌کردند.

بدين ترتيب، خيابان‌هاي ورشو پر از رنگ شد و صدها پوستر اپرا، تئاتر، کنسرت، فيلم و جشنواره‌های گوناگون شهر را رنگين کرد.

وی افزود: «جنبش همبستگی» در سال ۱۹۸۰ رسید، اما در آخر، اندکی بعد حکومت نظامی شد. اما با تغيير حکومت اتحاد جماهير شوروی، بالاخره به تدريج همه چيز به صلح، سلامت، امنيت و آزادي رسيد.

رضائی خاطرنشان کرد: امروزه به دليل حضور پوسترهای تبليغاتی آمريکايی در لهستان و نيز ورود کامپيوتر به آتليه‌های طراحان، به تدريج رابطه‌ی گرافيک و نقاشی گسسته شد. اما طراحان لهستانی همچنان به گفته‌ی «پير» و استاد خود، يان لنيتسا، وفادارند: «پوستر بايد داد بزند!» پوستر ممکن است تنها در کسری از ثانيه فرصت ارتباط با مخاطب را داشته باشد. پس تنها با داد زدن، آن هم با بهره‌گيری از قدرت تصوير، مي‌تواند مخاطب را وادار به مکث و ديدار خود کند و نوعی ادراک فعال را از او طلب نمايد.

رضائی در پايان گفت: آخرين بار که به دوسالانه پوستر ورشو رفتم، صدای داد و فرياد پوسترهای لهستانی و همتايان اروپائيش، فضا را پرکرده و به سرسام رسانده بود و اين به راستی حيرت‌انگيز بود. اميدوارم روزی، با بهره‌گيري بيشتر از قدرت بي‌بديل «تصوير»، چنين فرياد بلندي از پوسترهای ايرانی هم به گوش برسد.

گفتنی است، نمایشگاه پوستر مکتب لهستان از شنبه تا چهارشنبه در محل «گالری هنرمندان سازمان فرهنگی هنری شهرداری تبريز» از ساعت ۱۰ تا ۱۴ پيش از ظهر و از ساعت ۱۶ تا ۱۸ بعد از ظهر برپاست.

 

نوشتار: سيده‌پری‌ناز سهرابی
عکس: داود فخيم يوسف‌نيا

 

 

نظرات

1 دیدگاه در "روزی فریاد بلند پوسترهای ایرانی هم به گوش خواهد رسید"


میهمان
صنم
اردیبهشت ۱۰, ۱۳۹۶

کارای نمایشگاه فوق‌العاده بود.عاااالــــــــــی