تایپوگرافی / اصول تایپوگرافی،خوانایی و قابلیت خواندن

در اولین هفته گپ گرافیک تبریز با محوریت تایپوگرافی، پنجشنبه هفته گذشته در محل خانه ختایی، عیسی صادقی به موضوع “اصول تایپوگرافی،خوانایی و قابلیت خواندن” پرداخت. در زیر به گزیده‌ای از مطالب اشاره شده در طی جلسه می‌پردازیم:
احتمالا برای اکثر ما ایرانی ها وقتی از تایپوگرافی حرفی به میان می آید تصاویری از پوستر های رضا عابدینی ، مهدی سعیدی و یا دیگر طراحان گرافیک که تایپوگرافی ساختار آثارشان را تشکیل می دهد در ذهنمان نقش می بندد ، که گویا به نوعی تایپوگرافی برای ما بیشتر در پوستر خلاصه شده باشد و رسالت تایپوگرافی را ایفای نقش در پوستر تصور کرده باشیم و بس ! اما احتمالا برای غربی ها این تصاویر ذهنی در مورد تایپوگرافی کمی متفاوت و پر کنتراست تر باشد و تصاویری از تایپ فیس های جریان ساز ، نشانه نوشته هایی با ساختار حروف منحصر به فرد و یا پوستر های بر پایه ی تایپ فیس ها و … باشد ؛ اگر چه تایپوگرافی مبحثی کلی ست و تایپ دیزاین شاخه ای از آن می تواند باشد ولی با بررسی جریان شکل گیری تایپوگرافی غرب به شکل و شمایل و مفهوم امروزی ، به این نتکته می توان رسید که تایپوگرافی طی چند صد سال و بر پایه ی تایپ دیزاین و پیرامون آن بوجود آمده است و اگر نقطه ی شروع را ساخت حروف سربی توسط گتنبرگ در نطر بگیریم ( مبدا حروف سربی گوتنبرگ نیز ، خوشنویسی کتاب های مقدس آن زمان بوده است ) با گذشت زمان و طی سالیان دراز در نقاط مختلفی ، این مسیر ادامه پیدا کرده تا طراحی انواع تایپ فیس ها جوابگوی نیاز های مختلف در زمان خود باشد و برای رفع نیاز های احتمالی طراحی گرافیک ، به همین منوال ادامه پیدا کند ؛ تا جایی که طراحانی چون هرب لوبالین امریکایی ( تاثیر گذارترین طراح سالهای ۱۹۵۰ تا ۱۹۷۰ تاریخ گرافیک امریکا) ساختار شکنی هایی مبنی بر سفارشی کردن شکل و شمایل و هماهنگی آن با مفهوم بر پایه ی تایپ دیزاین های خود انجام داده و به نوعی جریان سازی جدی برای تایپوگرافی با مفهوم امروزی را سبب شده اند.
اگر چه در ایران خط ، نوشتار و خوشنویسی تاریخی غنی و برجسته دارد و پایه و اساس نوشته نگاری ست اما از زمان ورود چاپ و نیاز به تهیه ی حروف سربی که حروف سربی عربی با خط نسخ قرآنی سرچشمه قرار گرفته ، سر آغاز تایپ دیزاین می توان حساب شود ! و با گذشت زمان طراحی حروف پدید آمده و طراحانی هم تایپ فیس هایی برای رفع نیاز طراحی گرافی انجام داده اند و از نمونه های بارز آن می توان به قلم( فونت ) زر مرحوم حسین عبدالله زاده حقیقی اشاره کرد و یا قلم های دیگری که در همان سال ها طراحی شده اند و مورد استفاده قرار گرفته اند اما به نوعی این مسیر ادامه نداشته و تایپ دیزاین ( طراحی حروف ) سال ها از چشم طراحان گرافیک ایران به دور مانده و به آن پرداخته نشده است ؛ چنانکه در دوره ای که ما زندگی می کنیم حتی به اندازه ی نصف نیاز هایمان هم قلم مناسب نداریم !
این طور به نظر می رسد که تایپوگرافی در ایران بر اساس تجربیات غرب شکل گرفته و بعد ها با جریان سازی های رضا عابدینی وارد مسیر تازه و جدی تری شده و سفره ی گسترده تر از تایپوگرافی و نسخه ی ایرانی آن شکل گرفته است که تا به امروز ادامه یافته و مشخصه ی بارز طراحان گرافیک ایرانی شده است ؛ اما دور از واقعیت نیست اگر بگوییم در یک برهه ی زمانی اکثر طراحانی که در حوضه ی نوشتار کار می کنند ، بیشتر انرژی خود را معطوف به به طراحی پوستر های تایپوگرافی کرده اند ! اما امروز ما شاهد طیف گسترده ای از شکل های مختلف تایپوگرافی هستیم که در ساختار و با هویت ایرانی بوجود می آیند و هر کدام نکته ی اتکا دارد که قابل بررسی ست و حتی بر اساس همین تحربیات طراحی حروف و دیگر شاخه های گرافیک که نوشتار در آن نقش اساسی ایفا می کند مسیر مناسبی را در حال طی کردن هستند که خشنود کنند است .

موضوع خوانایی و قابلیت خواندن اگر چه مبحثی کوتاه و در عین حال پر اهمیت است احتمالا معیاری ست برای سنجیدن تعادل و کنتراست کارهایی نوشته حضور دارد ؛ و اینگونه تعریف می شود که خوانایی مربوط به خوانده شدن یک نوشتار در شرایط طبیعی و قابلیت خواندن مربوط به جذابیت و ظاهر بصری همان نوشتار است ؛ اینکه با افزایش قابلیت خواندن می توان به خوانایی یک نوشتار لطمه زد قابل انکار نیست اما اینکه در کار با نوشتار افزایش جذابیت و ترغیب به خواندن چگونه به ثمر نشیند و چه میزان مهارت صرف آن شده باشد می تواند تعیین کننده ی خوانایی و قابلیت خواندن هر دو به طور همزمان و با یک تعادل قابل قبول باشد و صد البته که این ماجرا بنا به هدف یک نوشتار می تواند در نظر گرفته شود ؛ چرا که در بعضی مواقع برای یک هدف خاص و یا بوجود آوردن یک اتمسفر بصری که نیازی به خوانده شدن ندارد و هدایت مخاطب به یک تصور خاص است می توان از خوانایی چشم پوشی کرد .
تعریف من از تایپوگرافی اینگونه است : فن و هنر طراحی و پرداختن به نوشتار . و این بدین معنی ست که ما هر جایی که با نوشتار سر و کار داریم در حوضه ی تایپوگرافی قرار می گیریم حتی اگر کارمان فقط انتخاب یک قلم و چیدن آن در یک تراکت باشد !
دست آخر اینکه برای آشنایی و یاد گیری با تایپوگرافی ایرانی احتمالا اصول و قواعد تایپوگرافی غرب کمک شایسته ای به ما نخواهد کرد و این مسیر باید در چنین مواردی جستجو شود :
_ آشنایی با پیشینه تايپوگرافي
(خوشنویسی ، خطوط ، خوشنویسان برجسته ، پیدایش و ورود ماشین چاپ ، خط نسخ ، حروف چاپی ، آغاز طراحی حروف ، بررسی ویژه کردن حروف و نوشتار در گذشته )
_ بررسی اساس طراحی تایپ فارسی و اساس تایپ در غرب
_ آشنایی با اصول و اصطلاحات طراحی تایپ فارسی
_ بررسی ویژگی‌های فرمی نوشتار فارسی
_ بررسی زبان بصری در آثار تایپوگرافی
_ نوشتار و تصویر
_ تایپوگرافی و هویت

رزومه سخنران
عیسی صادقی

آخرین مدرک تحصیلی : فارغ التحصیل هنرهای تجسمی

سوابق هنری :

• دبير اولین جشنواره کشوری پوستر سفر ایمن ۱۳۹۲
• همکاری و اجرای نمایشگاه پوستر از نگاه جوان ایرانی در فستیوال بین اللملی دعوتی پوستر ترکیه ، ۲۰۱۳
• برگزاری نمایشگاه شخصی با عنوان صورت و معنا در تبریز و شیراز
• برگزاری نمایشگاه بین المللی مجازی برای واقعه سوما ترکیه در سایت poster page 2014

•منتخب طراحان گرافیک آسیا ۲۰۱۴
• بینال زنبور طلایی روسیه ۲۰۱۴
• نمایشگاه پوستر منهای ۳۰ ، به مناسبت روز جهانی گرافیک تهران ۲۰۱۴
• نمایشگاه بین المللی نوآوری در آموزش و پرورش ترکیه ۲۰۱۳
• منتخبی از 5 دروره فینالیست های اسکوپچی پوستر در امریکا ، فرانسه، لهستان ، ترکیه و مقدونیه ۲۰۱۳
• نمایشگاه فینالیست های رقابت پوستر mut zur wut آلمان ۲۰۱۳
• جشن جهانی نوروز ، موسسه اکو ، فرانسه ، ترکیه ۲۰۱۲
• چهارمین جشنواره بین اللملی فجر ۱۳۹۰
• نخستین جشنواره هنرهای معاصر اسلامی ۱۳۹۰

• رتبه سوم جشنواره بین اللملی تایپوگرافی اسما الحسنی ۱۳۹۰
• تقدیر هیئت داوران از جشنواره بین المللی اسکوپچی پوستر ۲۰۱۱
• تقدیر هیئت داوران از جشنواره پوستر رضوی ۲۰۱۲

• اتشار کتاب صورت و معنا ( جستجویی در تایپوگرافی ایرانی ) - انتشارات پویا نما ۱۳۹۳

محل اشتغال فعلی :

• مدرس هنرستان / طراح گرافیک

نظرات