تایپوگرافی / خشت اول

آخرین هفته از مبحث تایپوگرافی، عصر پنجشنبه  در محل سازمان فرهنگی هنری شهرداری تبریز برگزار گردید. در جلسه هفتادو دوم گپ گرافیک، عباس نوری و فرزاد ولی‌زاده به کمک هم سعی در بازگویی مفاهیم اصلی و پایه‌ای تایپوگرافی برآمدند. متن زیر به قلم سخنرانان از ارائه انتخاب شده است.

بر طبق آخرین تعریف جامع دانشنامه‌ی بریتانیکا:

«تایپوگرافی به معنای تعیین کردن ظاهر صفحه‌ی چاپی است.»

در فرهنگ لغت‌های دیگری از جمله، Collins English Dictionary   از سال ۲۰۰۴ تایپوگرافی را تحت عنوان:

«هنر، مهارت و یا فرآیند ترکیب کردن تایپ و چاپ کردن آن» تعریف می‌کند.

تایپوگرافر: کار تایپوگرافر این است که موضوع کارش را وضوح ببخشد و اطمینان حاصل کند که متن خواناست

تایپوگرافی بطور خلاصه یعنی رعایت کردن این موارد:

01

 

گروه بندی تایپوگرافی:

تایپوگرافی چاپی

تایپوگرافی مدیاهای جدید

 

تفاوت بین فونت و تایپ فیس چیست؟

یکی از اشتباهات بزرگ، هنگام صحبت کردن در مورد فونت، یکی دانستن فونت با تایپ فیس و یا هم معنی شمردن این دو است.

به طور خلاصه: یک فونت چیزی است که شما از آن استفاده می‌کنید و یک تایپ فیس چیزی است که می‌بینید.

 

یک تایپ فیس مجموعه از حروف است که با خصلتی مشابه ترسیم شده اند.

فونت کلمه ایست که معمولا جایگزین واژه تایپ فیس می شود اما این دو با هم تفاوت دارند. فونت، حاصل تولید نرم افزاری یک تایپ فیس است.

 

 

البته مارک سیمونسن به زیبایی آن‌ را در مبحثی در تایپوفیل این‌گونه توضیح می‌دهد:

تجسم فیزیکی یک مجموعه از حروف، اعداد، سمبل‌ها و…. فونت است. چه در مورد حروف سربی صحبت کنیم، چه در مورد فایل کامپیوتری. وقتی که در مورد دیزاین یک مجموعه صحبت می‌شود، و آن‌گونه که شکل آن به نظر می‌رسد (شکل ظاهری حروف)، به آن تایپ فیس می‌گویند. 

 

نوشتار:

نوشته ها به اندازه تصاویر دارای ارزش هستند. کمتر اثر گرافیکی است که در آن نوشتار نقش نداشته باشد.

اما در حروف ایرانی بحث متفاوت تر است. در حروف ایرانی زیبایی در نقطه بالاتری قراردارد. به همین دلیل خیلی میبینیم که نوشته به طور کلی جای تصویر را می گیرد و یا یک نوشته طرح مایه اصلی است. لذا اگر به نوشتار های فارسی در آثار گرافیک کم توجهی شود لطمه هایی که به کل نوشتار وارد می شود در کل اثر مشهود خواهد بود.

 

عملکرد مغز و چشم

ما کلمات را بر اساس شکل حروف تشخیص می­دهیم  و می خوانیم، نه از طریق حرف به حرف.

یعنی مغز ما حروف را بصورت تصویر میبیند و برای هر تصویری آوایی را تعریف میکند

مثلا شکل ب

 

اصطلاحات تایپوگرافی:

Character / character shape / letterform

به هر یک از حروف، اعداد یا نمادهایی که در داخل یک گلیف به عنوان یک نشانه در تایپ فیس قرار می گیرند را با یکی از اسامی فوق بیان می نمایند


اندازه تایپ:

بر خلاف تصور اولیه اندازه فونت فاصله بین خط کرسی و خط تراز فوقانی نیست ، بلکه اندازه بدنه نامری اطراف آن است

با این دیدگاه به طور مثال اندازه فونت ۱۲ پوینتی به معنای اندازه بالا تا پایین حروف نیست بلکه مربوط به فضای نامریی از یک بدنه خیالی به دور حروف است.

 

اندازه بدنه اصلی حروف:

فاصله بین خط کرسی و بالای حروف کوچک ، ارتفاع ایکس نامیده می شود…. ارتفاع ایکس همچنین تراز مناسبی است برای هماهنگ نمودن خطوط فوقانی متن.

 

خط زمینه

حروف چاپی یک خط پایه داشتند ، خطی خیالی که پایین حروف بر آن می نشست. در حروف چینی فلزی خط پایه ارتفاع از پیش تعیین شده مشخصی داشت، که این معنا را داشت که حروف چاپی در یک اندازه باید از امتداد همان خط پیروی می کردند. همین قاعده به حروف دیجیتال راه یافت ؛خط پایه در حروف در اندازه ها و انواع گوناگون بر هم منطبق می شود. خط پایه به حروف ناهمگن کمک می کند تا در یک راستا به نظر آیند.

خط زمینه

بطور خلاصه: ارتفاع حروف اول ، خطی فرضی است که که بالای حروف بزرگ بر آن مماس می شود

Figures

دو نوع فیگور نویسی وجود دارد: با قاعده و بی قاعده . فیگور های باقاعده همه دارای یک ارتفاعند – که ارتفاع حروف بزرگ است. فیگور های بی قاعده دارای ارتفاع گوناگونند . فیگور های باقاعده را فیگورهای آرایش یافته و فیگورهای بی قاعده را فیگورهای بی قاعده یا سبک قدیم هم می نامند.

 

Color

فواصل بین کلمات، سطرها و پاراگراف ها را می گویند.

وقتی ما با بلوک های متن یا پاراگراف ها سر و کار داریم، تایپوگرافر ها معمولا از اصطلاح رنگ پاراگراف استفاده می کنند. البته آنان به رنگ به کار رفته در چاپ متن کاری ندارند، بلکه منظور آنها اثر تصویری پاراگراف است ، جایی که متن تایپ شده و فضای سفید اطراف آن به عنوان یک شی صلب درنظرگرفته می شود.

 02

 

وزن حروف

وزن ، به ضخامت هر کارکتر گفته می شود. یک خانواده حروف میتواند از وزن های مختلفی تشکیل شده باشد. از لایت تا بولد

03 

فشردگی حروف:

به لحاظ عرض تنها انواع معدودی از تایپ فیس ها را داریم که هم نوع فشرده و هم نوع کشیده شده از یک تایپ فیس را عرضه کنند.

04

Serifs

سریف ها زوایدی هستند که در انتهای حروف به نمایش در می آیند.

حروف انگلیسی با توجه به داشتن سریف یا نداشتن آن به دو دسته کلی تقسیم می شوند.

۱- حروف سریف دار:  که خود به سه دسته سبک قدیم، مدرن و مربعی شکل تقسیم می شوند

۲- حروف فاقد سریف

05

Font-family

خانواده فونت مجموعه ای از فونت ها هستند که از یک تایپ فیس مشترک حاصل شده اند و در یک یا دو ویژگی با هم تفاوت دارند:

۱- وزن فونت

۲- سبک فونت

Geogrotesque-Weights-Font-Family-by-Emtype-Foundry

کرنینگ (kerning):

به تنظیم فاصله بین دو حرف کرنینگ می‌گویند. اگر یک فاصله یکسان بین تمام حروف وجود داشته باشد، بین برخی از حروف فضای سفید بیشتری ایجاد می‌گردد که برای جبران این فاصله جای حروف را تغییر می‌دهند و حروفی که فضای بین‌شان بیشتر است را به هم نزدیک می‌کنند. فقدان کرنینگ باعث غیر متعادل شدن فضای بین حروف در کلمات می‌گردد و نویز متن را افزایش می‌دهد. وجود کرنینگ در حروف فارسی خیلی بیشتر از لاتین احتیاج است و هم اکنون با پیشرفت تایپ دیجیتال این کار خیلی راحت‌تر شده است.

 06

ترکینگ (Letter spacing یا Tracking): 

فضای بین حروف در برخی از تایپ‌فیس‌ها وقتی که در اندازه کوچک استفاده شوند ناواضح می‌شود و فرم فضای منفی داخل حروف با فضای منفی بین حروف اشتباه گرفته می‌شود. در این موقعیت‌ها افزایش فاصله بین حروف خوانایی آنها را بالا می‌برد.

تــایــپــوگــرافــی

تایپوگرافی

 

لیدینگ (Leading):

به فاصله بین سطرها لیدینگ می‌گویند.

فاصله بین دو سطر در حدود ۲۰ درصد بیشتر از اندازه پوینت است.

لیدینگ نقش مهمی را در روان کردن متن ایفا می‌کند.

07

گلیف (glyph):

به هر شکل منفرد از حروف نوشتاری که در بلوک تایپ قرار بگیرد گلیف گفته می‌شود و به عنوان کاراکتری جدا طراحی می‌شود.

 

 

08

 

 

 

 

09

 

ساختار خط ایرانی

۱ – حروف به هم متصل می‌شوند.
۲ – حروف «و، ا، ر، د» کلمه را دو پارچه می‌کنند.
۳ – بعضی از حروف نقطه دارند.
۴ – نسبت به موقعیت، شکل حروف تغییر می‌کنند.
۵ – حروف در بالا و پایین خط کرسی می‌نشینند.
۶ – بعضی از حروف بیش از یک شکل دارند.
۷ – موقعیت حروف و نقاط را می‌تواند تغییر داد.
۸ – نیاز به اعراب گذاری دارد.

 

اشکالات رایج در فونت‌های فارسی
مشکلات نقاط، حروف “وارد”، سرکش کاف، حروف لاتین، اعراب، علایم، اعداد و … است.

 

بدیهی‌ترین گروهبندی حروف فارسی به شکل زیر است :

آ ا – ب پ ت ث – ج چ ح خ – د ذ  – ر ز ژ – س ش – ص ض – ط ظ – ع غ – ف ق – ک گ – ل م ن و ه ـ ی

بنابراین می‌توان این گروه‌ها را بدون در نظر گرفتن نقطه و سرکش به شکل ساده‌تر زیر نوشت:

ا – ب – ح – د – ر – س – ص – ط – ع – ف – ق – ک – ل – م – ن  – و – هـ – ی

 

010

بنابراین باز هم می‌توان این نمودار را خلاصه‌تر کرد

011

در نتیجه «زیرنماد» های زیر به دست می‌آیند

 

012

آناتومی حروف فارسی

013 

ساختار حروف فارسی:

چهار گروه ساختار حروف فارسی:

دسته اول حروفی که از لحاظ ساختار هندسی دارای شکل عمودی و افقی هستند:

مانند آ  ا  ب

دسته دوم حروفی که از لحاظ ساختار منحنی هستند:

ح س ص ع ق ن ی

دسته سوم حروفی که از لحاظ ساختار هندسی دارای زاویه خاص هستند:

د   ر

دسته چهارم حروفی که از لحاظ ساختار هندسی هر سه خصوصیت را دارا هستند:

ط  ـع  ف ک ل و م

 

طبقه بندی حروف ایرانی بر اساس کاربرد:

۱ – حروف متن (Text) : نوشته های طولانی در اندازه کوچک که از فاصله نزدیک خوانده می شود. مانند نوشتار مجلات، کتابها و روزنامه ها

۲ – حروف نمایشی (Display) : نوشته های کوتاه در اندازه بزرگ که از فاصله دور خوانده می شود. مانند نوشتار کوتاه بروشورها، نوشتار علایم راهنمایی، بیلبوردها و سردر مغازه ها

 

دسته بندی حروف فارسی بر اساس کاربرد:

– متن

متن (ضخیم – متوسط) مانند فونت نازنین، میترا، زر

تیتر (دارای وزن بیشتر) مانند فونت تیتر

– نمایشی

بی قاعده (ضخیم – متوسط) مانند فونت یکان و ترافیک

با قاعده

از هفته آینده، گپ گرافیک با مبحث بسته‌بندی همراه مخاطبین خود خواهد بود.

 

 

نظرات

1 دیدگاه در "تایپوگرافی / خشت اول"


میهمان
Alex
مرداد ۳, ۱۳۹۴

با تشکر از دوستان, تنها تعبیری که در دنیای تایپوگرافی اروپا و حتی در امریکا مد نظره از زبان wolfgang weingart: تایپوگرافی یعنی بیان هرگونه احساسات ومفهوم با استفاده از تایپ.

و در بخشهای دیگر یک مقدار اشتباهات بنیادی وجود دارد. مخصوصا تایپوگرافی لاتین.مثل: فاصله کلمات, بیشتر باید مطالعه کرد در قرون وسطی (در قرون حروف و کلماتن به هم پیوسته بود) و تاریخ تکاملی گرافیک.
شاید منابع در ایران غلط یا کم هستن البته ولی باید با نگاهی ژرف به این مسئله نگاه کرد.

با تشکر از دوست عزیزمون آقای نوری و آقای ولیزاده عزیز