نشانه تبریز ۲۰۱۸، فقط ۸

محمدباقر رضاییمحمدباقر رضایی

● محمدباقر رضایی. طراح گرافیک

● یادداشتی به بهانه‌ی رونمایی از نشانه تبریز ۲۰۱۸

 

نمره من به این نشانه ۸ از بیست خواهد بود. رد شد و به همین سادگی.

نشانه‌ها را البته از جنبه‌های گوناگونی می‌توان مورد بررسی قرارداد. مثلا: جنبه زیباشناختی، ارتباطی، بازاریابی، روانشناختی، هندسی و … . در این مقال از آنجا که فرصت و حوصله بررسی همه این مناظر نیست پس صرفا به بررسی فنی نشانه خواهیم پرداخت.

از ابتدا به کل فرآیند طراحی نشانه برای سه شهر ایرانی که حائز عنوان پایتخت گردشگری اسلامی در سه سال متوالی شده‌اند می‌توان ایراد گرفت. چرا برگزاری مسابقه (چرا مانند بقیه رخدادهای همگون، سفارش نه)؟، چرا این شکل فراخوان، چرا این شکل داوری، چرا این شکل انتخاب اثر، چرا این شکل رونمایی و … . همه این‌ها را مستدل و نه سلیقه‌ای می‌توان به بحث گذاشت و آشنایان امر می‌دانند اشکلات و نواقص کجاست.

اما هدف محصول نهایی و بررسی آن است بدون در نظر گرفتن هویت و ماهیت طراح، چرا که کار طراح ارزشمند بوده و حاصل نیز محترم است. هدف نقد بیان دیدگاه‌های سوم شخصی است که از بیرون رخدادی را به تماشا نشسته و البته منصفانه و علمی است. من به این معتقدم که کار نقد تخریب و ریشه کن کردن نواقص و عیوب در مسیر آینده است.

 

ابتدا شما را ارجاع می‌دهم به مطالعه کتابی به نام کتاب کار لوگو تالیف استودیو آدامز موریوکا که منبع ارزشمندی برای پیدا کردن درکی تئوریم از نشانه و طراحی آن است. و صد البته می‌توان نام هزاران منبع مکتوب و دیجیتال را آورد که مطالعه آنها به فهم بهتر مطلب خواهد انجامید. در این کتاب فصلی باز شده با عنوان ۱۰ فرمان که برای طراحان لوگو حتی اگر مطالعه نکرده باشند مرور آنها خالی از لطف نیست چرا که ما نیز به شکل ناخودآگاه به آنه توجه داشته‌ایم:

  1. نشانه باید داستانی برای بیان کردن داشته باشد نه اینکه توضیح موضوع باشد ‪:اینکه نشانه تبریز ۲۰۱۸ به شکلی ساده انگارانه در پی توصیف تبریز و بناهای آن است اولین مشکل نشانه است. البته شاید به زعم خود بیانگر داستان تاریخ و سیر آن در بناهای تبریز است که البته من چنین عقیده‌ای ندارم. ما تبریز را در این نشانه توضیح می‌دهیم در حالیکه مخاطب ما از ورای مرزها آمده و هیچگونه آشنایی با بنای میدان ساعت که شاید حتی با بنای برج ساعت لندن اشتباه بگیرد ندارد. شاید بهتر بود به شکل بهتری مخاطب را به سمت خود می‌کشاند.
  2. نشانه باید محدودیت‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اجرایی را در نظر بگیرد، در این مورد البته موفق عمل کرده اند!
  3. نشانه باید از فرمی اغواگر و زیبا برخوردار باشد ‪:نشانه از منظر رنگ‌بندی دوست داشتنی است و از ترند رایج در فضای جهانی تبعیت می‌کند اما فرم خطوط شمایل و تایپوگرافی برای منِ نوعی جذابیت بصری خاصی ندارد. خوشامد نظر است اما جذاب و گیرا نیست. چرا که ما مشابه آن را بسیار دیده‌ایم و این از کپی کاری جدا است. این نشانه کپی نیست اما شبیه بسیار دارد.
  4. نشانه باید به یادماندنی باشد ‪:آیا این نشانه به یاد ماندنی است؟ استفاده از فرم ها و رنگ‌هایی که در تمام ممالک اسلامی می‌توان یافت حتما نقیضه‌ای بر ادعای به یادماندنی بودن این نشانه خواهد بود.
  5. نشانه باید برای مخاطب طرح سوال کند ‪:البته شاید سوالات زیادی را برای مخاطب مطرح کند. اینکه چرا این بنا‌ها انتخاب شده و این رنگ‌بندی و تلاش از پی آن برای درک بهتر موضوع و شناخت آنها. همانطور که برای ماهم همین سوال‌ها مطرح شد!
  6. نشانه باید قدرت و ظرفیت ماندگاری داشته باشد ‪:این نشانه نه به لحاظ اسلوب هندسی، نه به لحاظ کارایی در حوزه عملی و اجرایی و نه به لحاظ حلاقیت و ایده واجد شرایط ماندگاری در طول زمان نیست و این به تجربه با گذشته زمان ثابت خواهد شد. هر چند روی جزییات می‌توان بحث کرد‪:
  7. در طراحی نشانه باید دیدی کلی و زیربنایی نسب به هویت مجموعه، سازمان یا رخداد داشت ‪: در این مورد نمی‌توان نظر داد چون از باقی اجزای هویت رونمایی نشده اما به نظر کار بسیار سختی باشد.
  8. نشانه باید قابلیت سازگاری و انعطاف داشته باشد ‪:با توجه به شکل چیدمان شمایل در کنار نوشتار و نوع اجرای نشانه، انعطاف‌پذیری آن در پایین‌ترین حد ممکن است. تایپوگرافی بد فارسی و انگلیسی کار که هر گرافیستی را که با تایپورگرافی آشنا باشد آزار خواهد داد ( به فواصل میان حروف انگلیسی دقت کنید، عدم وجود کرنینگ مناسب کاملا مشهود است.). نحوه قرارگیری این المان‌ها در زیر نشانه با آن شکل و قالب سازگاری اثر برای تطابق با شرایط مختلف را سخت خواهد کرد.
  9. نشانه باید قوی و مستحکم باشد ‪:البته من از اسلوب هندسی نشانه آگاهی ندارم چون اطلاعاتی در این زمینه ارایه نشده است، اما می‌توان حدس زد که روی هیچ قاعده ریاضی و اصول حساب شده هندسی طراحی نشده هرچند شاید در این مسیر تلاش شده باشد. نشانه‌ای که از اسلوب هندسی محکم برخوردارد نباشد ماندگاری و استحکام نیز ندارد. به سمت راست نشانه و مقایسه آن با سمت چپ توجه کنید. نشانه به لحاظ وزن بصری لنگ می‌زند و…
  10. نشانه باید با طرح سه سوال چه کسی، چه چیز و چرا طراحی شود‪:    با توجه به اینکه این اثر در پی یک فراخوان طراحی شده پس اساسا در این حوزه نمی‌توانسته خوب عمل کند چون مراجع مستقیم جهت دریافت بریف نداشته است و بنا بر نظرات و حدسیات خود عمل کرده است.

 

به ندرت اثری شده بتواند واجد همه این ویژگی‌ها باشد اما آب دریا را اگر نتوان کشید هم به قدر تشنگی باید چشید. فلذا به بررسی و تطبیق نشانه طراحی شده با این  الگو می‌پردازیم که الته خواننده حق آن را دارد که با این سرند مخالف باشد.

 

من موافق هستم که شاید این اثر بهترین نشانه ارسالی در میان بقیه باشد و حتی شاید موفق هم عمل کند اما به لحاظ ساختاری و علمی نشانه خوبی نیست و نباید بی خودی برای آن فلسفه چید و از آن به شکل علمی حمایت کرد. ولی از آنجا که لوگوی شهرمان در رخدادی خاص است من هم می‌گویم نشانه خوبی است و باید از آن حمایت کرد. حالا حتی اگر بخواهیم برای ابر بالای میدان ساعت -که شبیه کارخانه آلاینده شده و البته برازنده تبریز به عنوان یک از پنج شهر آلوده تبریز هم هست- نیز استدلال بیاوریم! جادارد!

 

در پایان باید اشاره‌ای کنم به فرآیند حرفه‌ای و اصولی و عقلانی که در سایر کشو‌ها برای این هدف طی می‌شود که به شکلی مستقیم اعلام سفارش به استودیویی معتبر می‌کنند نه فراخوانی مجهول الهویه و آثار مبارکی که این عمل برای آن‌ها داشته است. ما تا رسیدن به خوب مسیر زیادی داریم که اصلا حتی به سمت آن هم حرکت نکرده ایم. به نشانه شهرهای بلفاست برای رخداد سال ۲۰۱۲ که ماندگار شد ارجاعتان میدهم. به نشانه شهر آمستردام. به نشانه المپیک‌های گذشته، به نشانه رخدادهای دوره‌ای در کشور امارات و … .

 

نشانه تبریز ۲۰۱۸ می‌توانست شایسته‌تر از این باشد و انتقادات کمتری را به خود ببیند اگر کمی حساب شده‌تر از سمت مسئولین امر عمل می‌شد و اگر طراحان ما کمی به خود زحمت تحقیق، خلاقیت، ایده‌پردازی و زحمت و رنج طراح شدن را می‌دادند. نشانه‌ای که من آن را دوست ندارم و با آنچه که خوانده و دیده‌ایم به عنوان اثر خوب فاصله دارد. حالا به هر دلیلی نباید آن را تخریب کنیم اما باید نقایص کار بیان شود تا در آینده شاهد رخداد دوباره آن نباشیم.

هرچند خواهیم بود!

 

 

نظرات

1 دیدگاه در "نشانه تبریز ۲۰۱۸، فقط ۸"


میهمان
عباس احمدی
مرداد ۲۸, ۱۳۹۵

سلام.
ای کاش آقای محمد باقر رضایی خودشان را هم معرفی کوتاهی می کردند و از لوگوهایی که تا به حال طراحی کرده اند هم در اینجا قرار می دادند.

چند پیشنهاد:
– دوستان گپ گرافیک از سرکار خانم لیلا اسماعیل زاده حجبی یه مصاحبه مفصلی در رابطه با سیر مراحل کار طراحی لوگو را انجام بدهند.
– همچنین این دوستان نیز می توانند در این سایت از سایر نمونه های ارائه شده و طراحانشان نیز مصاحبه ای داشته باشند.
– نهایتا اینکه به معرفی داوران این مسابقه به همراه نظراتشان و نهایتا نتیجه گیری بپردازند.

با تشکر