کپی یا انتحال

رضا غفاریرضا غفاری
  • کپی یا انتحال؛ یادداشتی به بهانه‌ی کپی «هیولای داعش» اثری از فرزاد سعیدی
  • رضا غفاری – طراح گرافیک

چندی پیش، طی یک گفت‌و‌گوی مختصر با یک ناشر محترم در باب تصویرگری کتاب‌های کودکان، حرف از اسکن کتاب‌های خارجی و چاپ دوباره‌ی آن‌ها به میان آمد که بنده سعی در قانع کردن ایشان بر این امر داشتم که این کار به لحاظ اخلاقی کار درستی نیست که جوابی گرفتم که برایم بسیار جالب و آزار دهنده بود. جواب یا به عبارتی توجیه ایشان این بود:
« در ایران برای کپی-رایت قانونی نیست و هر کسی هر کاری دلش می‌خواهد بکند. » با خودم گفتم: شاید اگر هنرمند بود کمی ملاحضه می‌کرد.

بعدها که کمی حواسم را جمع کردم، متوجه شدم که کپی کردن و انتحال در بین برخی هنرمندان(حرفه‌ای یا آماتور) نیز اتفاق می‌افتد؛ این روز‌ها هم که دیگر مد شده است. کپی می‌کنند، جایزه می‌گیرند و انگیزه‌ای برایشان می‌شود برای کپی‌های بیشتر و موفقیت‌های به ناحق بیشتر.

چیزی که در این میان برای خود بنده تعجب آور است سهل‌انگاری داوران برخی از جشنواره‌هاست. ای کاش فرصت را به کسی بدهند که متخصص باشد و کار کشته‌تر. کسی که آرشیوها را مورد مطالعه قرار داده و مویی در این مسیر سفید کرده است. یا حداقل پس از داوری و اعلام نتایج نهایی، در فضای اینترنت چرخی بزنند. شاید اثری مشابه اثر منتخب پیدا شد.

عدم سواد کافی چه به لحاظ بصری و چه به لحاظ تئوری، عدم تخصص، سهل انگاری، عدم مسئولیت‌پذیری و باند بازی‌ها و دلایلی از این دست، باعث نا عدالتی می‌شود و حقی به نا حق پایمال می‌شود. بعد از آن هم هنرمند صاحب اثر اصلی هر چقدر می‌خواهد داد و فریاد بزند و تلاش کند تا از حقوق خود دفاع کند، نه داور محترم فریاد او را خواهد شنید و نه مسئولین برگزاری جشنواره!

و اما چیزی که مرا بر آن داشت که این یادداشت را آماده کنم حضور اتفاقی من در یک کانال تلگرامی مربوط به جشنواره تئاتر استان زنجان بود که با دیدن پوستری آشنا ولی تغییر یافته کنجکاو شده و به دلیل شناخت صاحب اثر که آقای فرزاد سعیدی می‌باشند تصمیم گرفتم که از ایشان در این‌باره سوالی بکنم و جالب اینکه طی مکالمه تلفنی که با این طراح داشتیم متوجه شدم که اصلا ایشان در جریان نیستند.

قضیه از این قرار بود:
طی جریانات اخیر بیست و نهمین جشنواره تئاتر استان زنجان، متاسفانه به دلیل سهل‌انگاری مسئولین برگزاری و همچنین اشتباه کاملاً غیرحرفه‌ای از داوران بخش پوستر و بروشور نمایش، یک اثر هنری به طور کاملاً غیرحرفه‌ای و غیرقانونی و بدون اجازه طراح آن، به شکل جزئی دستکاری شده و مورد استفاده قرار می‌گیرد و هیچکس متوجه این موضوع نمی‌شود. جالب اینکه همان اثر در نمایشگاه‌های داخلی و بین‌المللی کشورهای مختلف به نمایش گذاشته شده و حتی بارها به عنوان اثر منتخب فستیوال‌های معتبر جهانی معرفی شده است. به عنوان مثال همین اثر در سومین نمایشگاه بین‌المللی پوسترهای سیاسی دانشگاه میشیگان آمریکا و در جشنواره بین‌المللی طراحی گرافیک هاپسالو با تم بیگانه در سال ۲۰۱۶ انتخاب گردیده و حتی در ایران نیز از طریق اکثر خبرگزاری‌ها اطلاع‌رسانی شده است.

این اولین بار نیست که آثار هنری و گرافیکی توسط افرادی بی‌ملاحظه و سودجو مورد دستکاری قرار می‌گیرند و علاوه بر توهین و بی‌احترامی به طراح، اثر را نیز از لحاظ زیبایی‌شناسی دچار مشکل می‌کنند و کاملاً به طور غیر مسئولانه و عدم توجه به عواقب آن، با عمل کپی و ارائه آن اثر به عنوان مالک غیر‌واقعی موجب این اتفاق ناپسند می‌شوند. اینبار هم کپی پوستر آقای فرزاد سعیدی با عنوان “هیولای داعش” توسط یک طراح ناشناخته‌ی اهل استان زنجان که پوستر مربوطه را جهت ارائه در بیست و نهمین جشنواره تئاتر استان زنجان مورد دستکاری قرار داده و با تغییر نوشتار اثر، آن را به عنوان پوستر نمایش برای نمایشی با عنوان “بچه‌ی آدم بدو” با نام خود ارائه داده است. در حالی که طراح اصلی این اثر هیچ‌گونه اطلاعی از این اتفاق نداشته و ایشان بدون اجازه، اثر مربوطه را مورد دخل و تصرف قرار داده و آن را به شکل دلخواه و کاملاً بی هیچ مسئولیت‌پذیری دستکاری و استفاده نموده‌اند. جالب اینکه در همان جشنواره پس از داوری در بخش پوستر و بروشو تئاتر هم به عنوان اثر منتخب مورد تقدیر قرار گرفته است. طراحانی که به عنوان داور در این جشنواره حضور داشتند بدون هیچگونه تاملی، اثر مربوطه را انتخاب نموده‌اند با اینکه با کوچک‌ترین جستوجویی در گوگل هم می‌توانستند به کپی بودن آن پی ببرند.

شاید هم دلیل این همه برخورد راحت با این موضوع، بی‌کفایتی مسئول برگزاری این چنین جشنواره‌ها می‌باشد، چرا که در برنامه‌ریزی و فرخوان‌های تنظیم شده هیچ‌گونه اشاره‌ای به موضوع کپی آثار هنری نشده است، با این وجود رئیس انجمن تئاتر استان زنجان، جناب آقای حسین نجفی در قبال این اتفاق، خود را مسئول ندانسته و کاملاً به این موضوع بی‌توجهی نمودند.

 

نظرات